त्यो बेला !!!

बसन्तयाम

पारिलो घाम

पालुवा मुनाको घाँस

सुकेको दाउरा

संहेलि उहिखालको

दस आँखा तितरवितर

कोहि घाँस, कोहि दाउरा

कोहि गित, कोहि सुसेलि

जब ४ आँखा

छत्रछाँया पल्टेका

आँखा-आँखा हेराहेर

अझै गहिरिदैं

केहि खोजिरहेको भान्

नानाथरिका शब्द

जुन बुझ्न नै नसकिने

कहिले अट्टहाँस, मुस्कान

कहिले पिपिरि, मालिङ्गो

डाँडा, पाखा, बुट्यान, रुख

भारि पुग्यो, हाम्रो शुरु नै भएको छैन

सबैजना फर्किसकेको आभाष

अकस्मात् दर्के झरि

सानो ओडार

एक अर्काको ढुकढुकि सुन्न सक्ने समिपता

पसिनाको बासना

बढिरहेको प्रश्वास

झसङ्ग मन

र पनि तन तानिन्छ

मन सम्हालिन्छ

समाज, नाता-सम्बन्ध

अनि सम्हालियौं

धन्न २ मुटु बाट १ भएन

अझै मडारिन्छ मन

झस्याङ्ग हामि

हस्याङ्ग, फस्याङ्ग भारि तयार

फेरि भेट्ने वाचा सहित

छुट्टिएका ४ आँखा

आ-आफ्नो घर

अझै बेला बेलामा 

मन कुतकुतिन्छ

हाल केहि नहुने रहेछ नि जस्तो

र पनि

हामि सम्हालिएको सम्झिँदा

सलाम गर्न मन लाग्छ

सलाम! सलाम!! सलाम !!!

तिमि थियौ र त म थिएँ

 तिमि थियौ र त म थिएँ

अँध्यारो गल्लीमा हराएको एक निरीह पथिक जस्तै थिएँ म,

कुनै अर्थ नभएको, एउटा बेवारिसे शब्द जस्तै थिएँ म ।

शून्य आकाशमुनि एक्लै टोलाइरहेको बेला,

मेरो जीवनको रित्तो पानामा तिमीले रङ भरिदियौ,

अनि त बल्ल एउटा पूर्ण कथा जस्तै बनेँ म ।

तिमि जून बनेर आयौ मेरो कालरात्रि चिर्न,

तिमि घाम बनेर आयौ मभित्रको जमेको शीत टिप्न ।

मरुभूमिको तातो बालुवामा तिमीले शितलताको आभास दियौ,

मेरो ओइलाएको सपनालाई आफ्नै पसिनाले सिञ्चित गरिदियौ ।

त्यो तिम्रो साथको न्यानोपनले गर्दा नै त,

आज यो दुनियाँसँग आँखा जुधाएर बाँच्न सक्ने भएँ म ।

कहिले ओत बन्यौ झरीमा, कहिले सहारा बन्यौ थकाइमा,

तिमीले नै विश्वास भर्यौ मेरो हरेक धर्मराउँदो हिँडाइमा ।

यदि तिमी नभएको भए, म त केवल एउटा छाया हुन्थेँ,

कुनै अस्तित्व नभएको, एउटा व्यर्थको माया हुन्थेँ ।

मेरो पहिचान, मेरो अस्तित्व र मेरो यो मुटुको धड्कनमा,

तिमी नै त छौ, मेरो हरेक सफलताको स्पन्दनमा ।

मेरो हाँसोमा तिम्रो ओठको मुस्कान मिसिएको छ,

मेरो खुसीमा तिम्रो अथाह त्याग र समर्पण गाँसिएको छ 

आज जे छु, जस्तो छु, सबै तिम्रै मायाको प्रतिबिम्ब हो

मेरो यो जीवन तिम्रै प्रेरणाले सजिएको एक सुन्दर बिहानी हो 

त्यसैले त आज म गर्वका साथ भन्न सक्छु

हो, तिमि थियौ र त म थिएँ, तिमी छौ र त आज म छु 

(यात्राका यात्रिहरुले पुरै यात्रामा साथ नहुँदा)

पसिनाको मूल्य र युद्धको छायाँ

तातो बालुवा, चर्को घाम, निधारमा पसिना, 

सम्झनामा झलझली आउँछ, त्यही सानो मझेरी र आँगन। 

गाउँको ओतमा बुढाबुढी बा-आमा, टोलाउँदै बाटो हेर्छन्, 

“छोरो या छोरि कहिले फर्किएला?" भन्दै, हरेक पल औँला भाँच्छन्।

असीम आशा बोकी छुट्टिएका ती जोडी, मनभरी माया लिएर, 

बन्द कोठामा आँसु लुकाउँछन्, भिडियो कलमा मुस्कुराएर। 

“बाबा वा आमा कहिले आउनुहुन्छ?" भन्दै तोते बोलीमा सोध्ने सन्तान, 

तिनकै भविष्यका लागि त हो, यो पराइ भूमिमा सुम्पेको ज्यान।

तर आज मन काँप्छ, समाचारमा बम र मिसाइलको गडगडाहट सुन्दा, 

दुई छाक टार्न हिँडेकालाई, मृत्युको भयले घेर्दा। 

रगतले भिजेको माटोमा, कतै आफ्नै सपना त पुरिने होइन? 

स्वदेश फर्कने त्यो जहाज, बाकस बनेर आउने त होइन?

हे दैव! कस्तो यो नियति, जहाँ पसिनाले खुसी किन्नु पर्छ, 

एकातिर परिवारको भोक, अर्कोतिर युद्धको गोला बर्सिन्छ। 

शान्ति मिलोस् ती मनहरूलाई, जो परदेशमा पिल्छिएका छन्, 

सकुशल फर्कून् ती पाइलाहरू, जो घर पुग्न तड्पिएका छन्।

(२०८२ फागुन १६, अमेरिका, इज़रायल, इरान र लगायत वरपर देशहरुमा बम, बारुद, मिसाइल झर्दा अनि त्यहाँ काम गरिरहेका नेपालीहरु सम्झिदै)

घोचेर हैन सोचेर बोलौं !

चुनाव त आउँछ जान्छ, यो एउटा मेला हो

तर छिमेकीको साथ नै, जिवनको ठुलो साहारा हो

झण्डा फरक होलान हाम्रा विचारमा भिन्नता होला

तर मन फाट्ने गरि नबोलौं, भोलि पछुताउनु पर्ला

दाजुभाइ र इष्टमित्र, एउटै आँगनमा हौं फूल

कसैको बहकाउमा लागेर नगरौं है कुनै भुल

एउटाले जित्ला, एउटाले हार्ला त्यो त समयको कुरा हो

तर सम्बन्ध बिग्रियो भने, सँधैलाई मनमा छुरा हो

आज जोसँग जोरिन्छ रिस, भोलि उसैको काँध चाहिन्छ

बिरामि पर्दा होस  या मर्दा, छिमेकी नै पहिलो पाइन्छ

पद र कुर्सि क्षणिक हुन्, मानवियता नै ठुलो धर्म हो

सबैलाई सम्मान गरौं, यहि नै हाम्रो असल कर्म हो

नभनौं कसैलाई नराम्रो, नपोखौं मुखबाट विष

जित्नेले मात्तिनुहुन्छ, हार्नेले पाल्नुहुन्न रिस

संयम बनौं, विवेकी बनौं, मतदान त एउटा अधिकार हो

मिलेर बसेको हाम्रो समाज नै, हाम्रो साँचो संस्कार हो ।

(२०८२ साल फाल्गुन २१ गते हुने चुनावमय समयमा देखेको एकआपसमा देखेको टिउरिहरु देख्दा)

न दिन सक्छ, न लिन सक्छ

न दिन सक्छ, न लिन सक्छ 

यस्तै खालका मान्छेहरु,

जसको मनको ढोका आधि खुल्यो, आधि बन्द,
न त भित्र छिर्ने आत्मीयता,
न त बाहिर फर्किने इमानदारी

कसैलाई खुसी दिन सक्दैन,

तर आफैँले पनि कसैको खुशी लिन जान्दैन।

जसरी आकाशले बादल चिन्छ,
तर पानी खसाल्दैन—
यिनको मुटुमा पनि त्यस्तै सुनसान चिसो छ,
जुन न त कसैलाई चर्किन्छ,
न त कसैका घाउमा मलम बन्छ।

उहाँहरु हाँस्छन्, तर हासो hollow,
सदाझैँ रातभरिको जस्तो अँध्यारो।
आफ्नै मनको पर्खाल यति बाक्लो बनाइदिन्छन् कि
कसैले छुँदा पनि कुनै प्रतिध्वनि आउँदैन।
न प्रतिक्रिया, न अनुभूति—
मानौं भावनाहरु कुनै पुरानो थलोमा थुनिएका छन्।

न त सहयोग दिन सक्छन्,
न त सहयोग लिनै सक्छन्—
जीवनसँगै एक किसिमको एकान्त सम्झौतामा बाँधिएका।
मानिसहरुले बोलाउँदा पनि
उनीहरु भित्रै सुनिन्छ—
“म नजिक त जान्छु, तर टाढा नै बसे पनि ठिकै।”
उता अरु सोचिरहे हुन्छन्,
“किन यिनको व्यवहार यस्तो?”

यस्ता मान्छेहरु,
उत्तिकै नाजुक हुन्छन्,
जति कठोर देखिन्छन्।
जीवनले धेरै पटक धक्का दियो,
विश्वासले धेरै चोट दिए—
त्यसैले उनीहरु भावनाको कारोबार बन्द गरिदिएका छन्।

न दिन सक्छ, न लिन सक्छ—
यो कुनै घमण्ड होइन,
यो त कुनै अदृश्य गल्छी हो,
जहाँ मनले आफूलाई बचाउन बनाएको सुरक्षा पर्दा।
उनीहरुको आँखामा
पुरानो चोटको धुन भेटिन्छ,
र शब्दहरुको सतहमा
थोरै मात्र विश्वासको ज्वालामुखी बाँकी।

तर जीवन यस्तो नै रहँदैन।
कुनै दिन, कुनै मान्छे,
कुनै क्षण—
उनीहरुको मनको ढोका भित्र पस्नेछ,
हात समाइदिनेछ,
र सिकाइदिनेछ—
“दिनु भनेको हराउनु होइन,
र लिनु भनेको लाज मान्नु पनि होइन।”

त्यतिबेला शायद
यी मान्छेहरु बिस्तारै खुल्नेछन्,
र बुझ्नेछन्—
जसले दिन जान्दछ, ऊ धनी बन्छ;
जसले लिन जान्दछ, ऊ पनि बाँच्न सिक्छ।

त्यस दिन उनीहरु
न दिन नसक्ने, न लिन नसक्ने होइन—
बरु पूर्ण मान्छे बन्नेछन्।

-के.आक्याङ्मी